Zafer Erkan ile Röportaj

TEVİTÖL Atölye Gezileri’nde Zafer Erkan Kasım ayı konuğumuz oldu.

Zafer Erkan kimdir?

Zafer Erkan 1968’de Çorum da doğdu. 1991 yılında Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Resim bölümünden mezun oldu. 1995-1997 yılları arasında aynı üniversitede “Çağdaş Türk Resminde Hayvan Simgesi” teziyle yüksek lisansını tamamladı. 2005-2010 yılları arasında Kocaeli Üniversitesinde öğretim görevlisi olarak çalıştı. Bugüne kadar 7 kişisel sergi açan 5 ödül sahibi sanatçının çalışmaları çok sayıda karma sergide yer aldı. Halen Nişantaşı Üniversitesi, Bilgi Üniversitesi ve İstanbul Aydın Üniversitesi’nde öğretim görevlisi olarak çalışıyor.

Zafer Erkan ile röportajımız.

Barış Yıldırım: Merhaba, bu ayki Tevitöl atölye gezimizde Zafer Erkan’la beraberiz. Hoşgeldiniz tekrardan.

Zafer Erkan: Teşekkür ederim. Siz de hoş geldiniz.

BY: Hoşbulduk. O zaman başlayalım. Sanata ilginiz ne zaman başladı, sanatsal gelişiminiz nasıl oldu?

ZE: Başlangıç bizim için çok önemli bir şey. Her sanatçıda olduğu gibi benim de çocukluk dönemime denk geliyor. Benim resme başlamam yaklaşık olarak ilkokul beşinci sınıfta oldu. Abim resim yapıyordu o zaman. Ben de onun yanında durup, o resim yaparken sürekli onu izlerdim. Bir süre sonra ben de onu taklit ederek çocuksu tavrımla bir şeyler çizmeye başladım. Bu çizimler ilkokul öğretmenimin ilgisini çekti ve benimle ilgilenmeye başladı. Ortaokul yıllarında Hasan Biçer hocamla karşılaşmam benim için önemli bir süreçti. Ortaokul, lise yıllarındaki resim öğretmenlerimin yönlendirmeleriyle sulu boya ve yağlı boya gibi çeşitli teknikleri denedim. Üniversite döneminde güzel sanatlar fakültelerinin yetenek sınavlarına girdim. Böylece 1987 yılında Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi’ne girdim. 1991 yılında aynı okuldan mezun oldum. Mezun olduktan sonra 1991-1992 gibi profesyonel resim hayatına da başlamış oldum.

BY: Peki hayatınızı sanattan kazanmaya geçişiniz nasıl oldu?

ZE: Bu biraz zaman aldı, zor oldu. Mezun olduktan sonra kişisel atölyemde özel resim dersleri verdim. Bu dersler ekonomik olarak yaşamımı sürdürmemi sağladı. Daha sonraki aşamalarda kişisel sergiler açıp, çeşitli yarışmalara katıldıktan sonra yavaş yavaş ekonomik anlamda da resimden bir karşılık almaya başladım. Bu süreç gerektiren bir durum. Resim yapan insanlar bu süreci bildiği için bunu bekliyor, çünkü başlangıçta ekonomik kazancın peşinde değilsiniz. Çok para kazanalım, büyük paralar kazanalım gibi bir düşünceyle hareket etmiyorsunuz. Temel sorun burada resim yapabilmek aslında. Başka bir işte çalışabilirsiniz, resim yapabilirsiniz; burada önemli olan resmin duygusunu yaşayabilmek. Sonrasında yol açıldığında, imkanlar geliştiğinde, zemin oluştuğunda ekonomik anlamda da bir şey elde edebilirsiniz.

BY: Peki, kariyeriniz boyunca, çocukluğunuzdan itibaren şu ana kadar tekniğiniz nasıl değişti?

ZE: Teknik resimdeki en büyük sorunumuz. Çünkü ekonomik durum veya profesyonel tavırdan önce bir sanatçının temel sorunu kendi resmiyle olan ilişkisi ve hesaplaşmasıdır. Teknik bu hesaplaşmanın başında geliyor. Ancak teknikle birlikte düşünsel anlatım, düşünsel olarak sanatınızın nerede yer aldığı da önemli. Öğrencilikten kalan, sonrasında üzerine koyulan teknik araştırmalar sonucunda boya sürüşünüz, renk anlayışınız, tekniğiniz kendiliğinden şekilleniyor. Burada temel olan şey çalışmak. Çünkü çalışıp malzemeyle oynadıkça kendi yolunuzu buluyorsunuz. Benim çok fazla teknik ve üslup kaygım olmadı. Çünkü tekniğiniz arzularınızın, isteğinizin, kişiliğinizin yansıması şeklinde kendini gösterebiliyor. Bu da sizin boya sürüşünüzü, renk anlayışınızı zaten içeriyor. Sanatçı kişiliğiniz de böylelikle oluşuyor. Boya sürüşü ve boyayı çözümleme aşamasından sonra geriye fikir ve düşünce kalıyor. İfade etmek istediğiniz düşünceyi bulduktan sonra “o fikri nasıl anlatabilirim”in yolculuğuna çıkıyorsunuz.

BY: Fikre geçmeden önce, teknik olarak kendinize örnek aldığınız, etkilendiğiniz, başka sanatçılar oldu mu?

ZE: Fovlara biraz fazla baktım bir dönem. Resimlerimde daha net renk kullanmayı seviyorum. Temiz, net renk kullanımı ve iki rengin yan yana gelmesiyle oluşan titreşim beni heyecanlandırıyor. Fovlara, İzlenimcilere baktığımda onların renk anlayışı beni çok etkiledi. Ancak şu anda tam bir isim telaffuz edemiyorum. Fakat kendi resmimin teknik oluşumunun köklerinde boyayı sürme arzumun ve kişisel yaklaşımımın etkili olduğunu düşünüyorum. Bu nasıl gelişti? Öğrencilik dönemimde çeşitli malzemelerle çalışmalar yaptım. Spatula kullanırken üst üste katmanlar halinde boya sürmeye başladım, bu malzemeyi kullanırken boyanın etkisi beni heyecanlandırdığı için bu boya sürüş tekniği burada devam etti. Bu da bir anlamda o tekniğe tutunmama ve malzemenin kendi yapısı da tekniğimin oluşmasına da neden oldu. Fakat sadece bunun gibi malzemeler kullanmıyorum elbette. Fırça ve çeşitli farklı malzemelerle sürüşü gerçekleştiriyorum. Bu konuda çok da tutucu değilim, önemli olan sizin yapmak, almak istediğiniz, görmek istediğiniz teknik etkiye hangi malzeme daha kolay ulaştırabiliyor ve sonuca gidebiliyorsunuz, biraz o malzemeleri deneyerek, araştırarak farklı malzemelere de zaman zaman yönlenebiliyorum.

BY: Yani teknik sizin için öncelikli olarak bir araç. Öyle değil mi?

ZE: Evet, teknik bir araç.

BY: Peki, resimlerinizin kompozisyonunu, fikri yapısını nasıl belirliyorsunuz?

ZE: Bu dönem dönem değişiyor. Çünkü bu konu yaşadıklarınızla ilgili, hissettiklerinizle ilgili, biraz içinde bulunduğunuz o ruh haliyle, dönemle, zaman zaman anlatmak istediğiniz, yaşadığınız şeyler değişiyor. Zaman değişince anlatım ve duygu da değişiyor. O yüzden bunu kesin bir şeye bağlayamıyorum. Dönem dönem resimlerim, konularım, ifadelerim değişti. Bu o anki yaşadığım gereklilikle ilgiliydi. Resimlerimi kendi hissettiklerimle ilişkilendirerek götürdüğüm, köklerini kendi bağlarımla buluşturduğum için, yaşadıklarımın değişmesiyle birlikte ifadeler ve konularda onunla orantılı bir şekilde değişti. 

BY: Bir dönem hayvan figürlerini sıklıkla imge olarak kullandınız resimlerinizde. Bu figürler nereden geldi, nereden doğdu ve sizin için ne gibi bir kolaylık, nasıl bir fonksiyon sağladı?

ZE: Evet, hayvan simgeleri ve hayvan motifleri öğrenciliğimden sonra yapmış olduğum ilk konularımı oluşturuyor. Bu nereden geldi, belki mitolojiye olan ilgim belki hayvanların sosyal hayatta çeşitli biçimlerde sembolleştirilmesi ve bu sembollerle anılmış olmaları. Mitolojilerde bununla karşılaşıyoruz. Aslında özünde her ne kadar hayvan simgesi kullanmış olsam da insanı anlatmak için kullandığım imgelerdi onlar. Çünkü insanlar bu simgeleri ve sembolleri hayvanlara yüklerken toplumsal yaşam ve insan kişiliğiyle ve düşüncesiyle ilişki kurarak bu sembolleri yaratmıştır. Bu bizden bağımsız ve kopuk değildir. Simgelere yüklenen anlamlar insanların gerçeği ile çok orantılı ve ilişkili. Nasıl geçmiş dönemlerde mitolojilere baktığımız zaman hayvanlara çeşitli anlamlar yüklenmiş. Bir kuşun, bir kartalın, bir doğanın gücünden ve sezgilerinden, bir baykuşun sezgilerinden, karganın yine aynı şekilde sezgilerinden, toplumda onların yeteneklerinden esinlenerek onların sembollerini üretmiş. Bu ise insanın güce sahip olma arzusundan da kaynaklanıyor. Sadece güce sahip olma arzusu değil, insanın kendini doğadaki bu tüm varlıklarla birlikte tamamlamaya, eksik olan yanlarını bu sembollerle güçlendirmeye çalıştığını düşünüyorum. Çünkü arkasındaki tüm o mitolojik imgelere baktığımızda hepsi bunu gösteriyor. Hayvan imgeleri güç imgeleri olmuşlar ve ve temelinde korku imgesi olarak karşımıza çıkmışlar. Çünkü insanlar ondan korkmuş, ona bir anlam yüklemiş; gücüne inanmış, ona bir anlam yüklemiş. Hepsi insanın korkularından çok, büyük güce sahip olma arzusundan da kaynaklanmış olabilir. Bu yüzden de hayvan simgesine bu kadar sarılmış olabilir diye düşünüyorum. Bendeki yansıması… Belki hayvanlar tür olarak birçok farklı türlere sahip. İnsan tek bir tür. Bu kadar farklı türler olmasına rağmen aslında her imge insana hizmet etmiş. Belki oradan esinlemiş olabilirim. Her hayvan da insan gibi ayrı yapıya sahip. O dönem bunları işledim.

Sonrasında farklı konular gelişti ve soyunmalar üzerine resim yaptım. Soyunma imgesini kullandım. Bu imge de benim için bir kavramdı.  Yani figüre bir tensellikten ziyade çıplaklık kavramının insanlık için farklı anlamlar taşımasından yaklaştım, resimlerimi o şekilde oluşturdum. Nasıl, çünkü biz çıplaklığı bir başlangıç olarak görüyoruz. Doğarken çıplak doğuyoruz ve bir işe başlarken “soyunmak” deyimini kullanıyoruz. Bu yine bir başlangıçtır aslında, biz çıplaklığı bir gerçeklik olarak görüyoruz aslında. Benim için anlamı bu. Gerçeklik ve objektiflik, saydamlık olarak görüyorum ve bir başlangıç olarak görüyorum. Bu da bu hayvan simgesinden sonra bir süre bir kopuş oldu. Askerlik görevi nedeniyle bir süre sanat çalışmalarıma ara verdim. Bu ara başlayan konularım oldu. Konu seçimi günlük hayatımızla, yaşamımızla, duygularımızla ilişkili, ve çoğu zaman teknik araçken konu da araç olabiliyor. Çünkü resim yapma eylemi insanı mutlu eden bir şey. Amaç sadece derdimizi anlatmak değil aslında, mutluluklarımızı anlatmak için de sanat yapıyoruz. Yani sanat sadece bir sorun üzerinden, problem üzerinden yürümüyor; arzularımız, beklentilerimiz, isteklerimiz… bunların üzerinden de yürüyor. Ben korkuyorum ,sadece derdim var, resim yapıyorum; öyle bir şey yok. Mutlu olmak için de sanat yapıyoruz.

BY: Tabii. Peki öğrencilerle çalışmanız sizi nasıl etkiledi?

ZE: Öğrencilerle çalışmak benim için öğretici olduğu kadar beni de geliştiren bir şey oldu. Bu çok severek, keyif alarak yaptığım bir iş. Kendi çalışmalarımı etkilemiyor değil, etkiliyor çünkü burada zaman sorunu yaşıyorsunuz, mümkün olduğu kadar boş zaman yakalamaya çalışıyorsunuz. İlk fırsatta kendimiz için bir şeyler yapma peşine düşüyoruz. Yapacağımız çalışmaları akşam saatlerinde, okuldan sonra, hayata geçirebiliyoruz. Genelde tatil dönemleri benim için daha verimli geçiyor.

BY: Peki bizim gibi sanatla ilgilenen  gençlere ne tavsiye verirsiniz? 

ZE: Her şeyden önce sanat yapmak aslında bir çalışma ve araştırma: bir beslenme. Bunu her şekilde yapabiliyoruz: okuyarak, film izleyerek, edebiyattan, müzikten, sanatın diğer kollarından ve yaşamın kendisinden. Çünkü benim için sanatın en önemli etkileşim alanı hayatın kendisi. Yaşamınıza bakmak, hayatınızın arkeolojisine inmek, hayatı izlemek, gözlemlemek sanatı besleyen kaynaklar diye düşünüyorum. Bu bolca kitap okumak, araştırma yapmak ve dünyada neler oluyor, neler bitiyor, bunları izlemek gerekiyor ve yeni gençliğin özellikle bunu çok iyi yaptığını düşünüyorum ve bu dönemde de gençler birçok konuda bizim gençliğimize göre daha şanslı olduklarını görüyorum. Bu çok güzel, mutluluk verici bir şey. Bu da gençlerin yollarının açık olduğu anlamında gelir. 

BY: Zafer Bey’e Tevitöl atölye gezilerini konuk ettiği için teşekkür ediyoruz.

ZE: Burada sizin gibi gençlerle birlikte olmaktan, güzel keyifli sohbet etmekten çok keyif aldım. Ben teşekkür ederim.